ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΛΑΔΑΝΟΥ

Φόδελε.

Πέρα Γαλήνοι

Πέρα Γαλήνοι

Πέρα Γαλήνοι

Τοπία που έχουν καταστραφεί από πυρκαγιές αλλά λόγω της επικράτηση του κίσθου (Cistu) μέσα σε λίγο καιρό είναι πράσινα . αν η καταστροφή γινόταν σε οπουδήποτε άλλο σημείο με το ίδιο επίπεδο βροχοπτώσεων το τοπίο θα ερημωνότανε.

Το κύριο χαρακτηριστικό των περιοχών αυτών είναι το έντονο άρωμα ιδιαίτερα την εποχή του αλάδανου, Μάιο ως Σεπτέμβριο.

Αγκίσαρος

Ο κίσθος με τα ροζ λουλούδια δίνει το λάδανο.

Άρθρο του Σάκη Κουβάτσου στα Χανιώτικα Νέα

Η λατινική του ονομασία στην Ανατολική Μεσόγειο είναι Cistus creticus (Κίστος ο Κρητικός) ενώ στην Δυτική Μεσόγειο η ονομάζεται Cistus ladanopherum.*

Το συναντούμε στη χώρα μας με τις ονομασίες λάδανο, αλάδανο, αλυταριά, ήμερη κουνουκλιά, ήμερο κιστάρι, αγκίσαρος, ακίσσαρο, ατζίκαρος.

Ανήκει στην οικογένεια των Κιστοειδών.

Είναι θάμνος πολυετής που φτάνει το ένα μέτρο, αρωματικός και πυκνός. Τα άνθη του φυτού είναι μεγάλα (έχουν μήκος από 4-6 εκατοστά), με στεφάνη σε ζωηρό ροδινολιλά χρώμα και κέντρο λευκό, με πέντε σέπαλα ωοειδή και πέντε πέταλα ελαφρά δίλοβα και ρυτιδωτά. Στύλοι ίσοι με τους χρυσοκίτρινους στημόνες.

Τα φύλλα του έχουν μήκος από 12-25 χιλιοστά, έχουν σχήμα ωοειδές-λογχοειδές, είναι αντίθετα, πράσινα και οι άκρες τους είναι κυματιστές. Τα φύλλα έχουν τρίχες αδενώδεις που κατά τον Ιούνιο – Ιούλιο εκκρίνουν μία κομμεορητίνη, η οποία ονομάζεται λάδανο. Η ρητίνη αυτή βέβαια δεν έχει καμία σχέση με το λάβδανο το οποίο είναι βάμμα οπίου.

Το λάδανο περιέχει 76 μέρη ρητίνης με λίγο αιθέριο έλαιο, 7 μέρη κερί, 1 μέρος νερουλά εκχυλίσματα και 6 μέρη άλλων ουσιών. Η ρητίνη αυτή και παρουσιάζει ισχυρή αντιμικροβιακή δράση (Δεμέντζος και συνεργάτες, 1997) και κυρίως αντιλευχαιμική δράση (Δήμας και συνεργάτες, 1998), η οποία μπορεί να συγκριθεί με καθιερωμένα φάρμακα των κατηγοριών αυτών, όπως είναι η αμπικιλλίνη και η καμπτοθεκίνη.

Έχει άρωμα που μοιάζει με την οσμή που έχει το φαιό άμβαρι και δυνατή γεύση βάλσαμου.

Γνωστό βότανο από την αρχαιότητα. Αναφέρεται από τον Ηρόδοτο (Ιστορία ΙΙΙ, 12). Την εποχή του Ηροδότου, Έλληνες και Λατίνοι φυσιοδίφες το ονόμασαν λάδανο ή λήδανο, σύμφωνα με τη σημιτική ονομασία Ladan το «εκρηματώδες φυτό» και ανέφεραν ότι «η έκκριση του φυτού κολλά στα πόδια των τράγων και των κατσικιών όταν βόσκουν και από εκεί μαζεύεται και ζυμώνεται για να πάρει την τελική μορφή του».

Οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν το λάδανο σε θυμιάματα και αλοιφές. Απέδιδαν στο βότανο αντιρρευματικές, θερμαντικές, αντισηπτικές και στυπτικές θεραπευτικές ιδιότητες.

Στη χώρα μας το συναντούμε στη Θεσσαλία, Αττική, Κυκλάδες, Κρήτη και Επτάνησα, αλλά μόνο στη Κρήτη εκμεταλλεύεται, όπου το χρησιμοποιούσαν κυρίως κατά των στηθικών νοσημάτων, των διαρροϊκών και δυσεντερικών παθήσεων.

Στην Κρήτη, ανάλογα με την περιοχή αποκαλείται αλαδανιά, λαδανιά, αγκίσαρος ή ατζίκαρος.

Το βότανο δρα ως στυπτικό, αποχρεμπτικό, αντικαταρροϊκό και αντιδυσεντερικό.

Το λάδανο έχει επίσης καλά αποτελέσματα κατά της αϋπνίας του πονόδοντου και του τέτανου. Με τους καρπούς του φυτού φτιάχνεται ένα βραστάρι που σταματά τη διάρροια και με τα φύλλα ένα αρωματικό τσάι Παλιότερα ορισμένοι αρτοποιοί το έβαζαν στο φούρνο τους για να αρωματίζουν τα παξιμάδια, ενώ με το θυμίαμα της ρητίνης θύμιαζαν τις εικόνες τόσο στο Μυλοπόταμο της Κρήτης, όσο και στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης.

Η αλαδανιά εκφύεται σε πάρα πολλά μέρη του κόσμου όπως Ελλάδα, νότια Ιταλία, Ισπανία, Τουρκία, νότια Γαλλία και αλλού. Επίσης αλάδανος παράγεται σε πολλά από αυτά τα μέρη. Όμως η καλύτερη ποιότητα , παράγεται στην Κρήτη και κυρίως στις Σίσες.*

Εκεί υπάρχουν μεγάλες περιοχές, όπου ευδοκιμούν αποκλειστικά και μόνο αγκίσαροι με γαλάζια λουλούδια , τα οποία και παράγουν καλύτερης ποιότητας αλάδανο. Στα τέλη περίπου Μαΐου κάθε χρόνο, μόλις αρχίσει δηλαδή η ζέστη του καλοκαιριού, οι αγκίσαροι είναι έτοιμοι για να αρχίσει η περισυλλογή του αλαδάνου. Για συλλέξουν τον αλάδανο από το φυτό, χρησιμοποιούν ένα αργαστήρι, μια κατασκευή από ξύλο που πάνω της έχουν δέσει πλαστικά λουριά. Χτυπώντας αυτά τα λουριά πάνω στο φυτό, η ρητίνη κολλάει πάνω τους και έτσι τη συλλέγουν

Το τσάι της ΛαδανιαςΤο φυτό Λαδανιά.

Ο κισθος χρησιμοποιείται στην λαϊκή παράδοση της Κρήτης μόνο ή σε συνδυασμό με αλλά βότανα.

Από επιβεβαιωμένες μαρτυρίες σαν ελαφρύ αρωματικό τσάι χρησιμοποιείτε για να σταματήσει την δυάρια.

Το φυτό Λαδανιά.

Ζεσταίνουμε το νερό.

Το αφήνουμε λίγο.

Τσαι της Κρήτης (Βραστάρι.)

Βραστάρι ονομάζεται ένα ζεστό ρόφημα-αφέψημα που παρασκευάζεται με την προσθήκη, κάποιου βοτάνου σε βραστό νερό (εξ ου και η ονομασία).

Η ονομασία αυτή χρησιμοποιείται στην Κρήτη κυρίως οπου υπάρχει μεγάλη παράδοση στην χρήση των βότανων και των φαρμακευτικών και αρωματικών φυτών και αυτό φαίνεται:

1).Τόσο από τα βότανα που πολλές φόρες χρησιμοποιούνται ενδημικά φυτά.

Το Δίκταμο (η έρωντας) (Origanum dictamnus), ματζουράνα ή αντωναϊδα.

2).Στον τρόπο παρασκευής. Που συνήθως βράζουν πολλά βότανα μαζί. Πολλές φορές μαζί με τα βοτάνια προσθέτονται και άλλα συστατικά (π.χ. κανέλλα) δημιουργώντας έτσι άπειρες παραλλαγές βρασταριών. Το ακούμε συχνά στην Κρήτη αλλά όχι μόνο εκεί.

3). Τα βράζουν απτήν αρχή με τον νερό και τους κάνουν δυο βράσεις.

4)Τα βλαστάρια από τα βότανα δεν χρησιμοποιούνται μονό για θεραπευτικούς σκοπούς αλλά πολλές φόρες τα χρησιμοποιούσαν για ευεξία και βουτούσαν παξιμάδι και ειδικά τοπικά τυριά.

Το νερο και το βοτανο.

Προσθέτουμε το βότανο.

Τα ζεσταίνουμε μαζί.

Περιμένουμε να βράσουν.

1^η βράση για το βρασταρι.

Το απομακρύνουμε από την φωτιά.

2^η βράση για το βρασταρι

«Οι Αρχαίοι Έλληνες μας άφησαν και φυτική διαθήκη»

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2007

Αρ. Φύλλου:18.761.

ΕΡΕΥΝΑ 40 ΕΤΩΝ ΣΕ ΕΚΘΕΣΗ
«Οι Αρχαίοι Έλληνες μας άφησαν και φυτική διαθήκη»

Της Μαίρης Αδαμοπούλου . Nάρθηκα (Ferula communis)

«Στον βλαστό ενός τεράστιου νάρθηκα (Ferula communis) ο Προμηθέας, σύμφωνα με τον μύθο, μετέφερε στον άνθρωπο τη φωτιά που έκλεψε από τους θεούς», λέει ο Έλμουτ Μπάουμαν δίπλα στη φωτογραφία του φυτού του οποίου «το στέλεχος περιέχει εύφλεκτη ψίχα που καίγεται αργά» Σαράντα χρόνια κατέγραφε τα φυτά της ελληνικής αρχαιότητας που έχουν φτάσει ώς τις μέρες μας ο Ελβετός Έλμουτ Μπάουμαν Η χαμολεύκη έκοβε τον βήχα. Τα σαρκώδη φύλλα του αμάραντου σταματούσαν τον οξύ πόνο της ωτίτιδας, ενώ το περδικάκι το χρησιμοποίησε ο Περικλής για να γιατρέψει τα τραύματα ενός σκλάβου που γκρεμίστηκε στο εργοτάξιο του Παρθενώνα. Είναι μερικά μόνο από τα φυτά, βότανα και λουλούδια, που είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην ιατρική, στον καλλωπισμό (με τις ρώγες της αβρουνιάς, για παράδειγμα, εξαφάνιζαν τις φακίδες), στον μύθο (από πουρδαλιά είχε φτιάξει η Αριάδνη τον μίτο που οδήγησε το Θησέα έξω από τον λαβύρινθο) ακόμη και στην τέχνη (το χρυσό στεφάνι του Φιλίππου αντέγραφε φύλλα και άνθη σμυρτιάς) στη ζωή των αρχαίων Ελλήνων. Και τα οποία φυτρώνουν ακόμη και σήμερα. Φως στην άγνωστη σημασία τους για τους σύγχρονους Έλληνες έρχεται να ρίξει η έρευνα του επίτιμου διδάκτορα της Φιλοσοφικής Σχολής της Βασιλείας Έλμουτ Μπάουμαν προσφέροντας μια γεύση στους επισκέπτες του Κέντρου Γαία της Κηφισιάς μέσα από εντυπωσιακές έγχρωμες φωτογραφίες των βοτάνων των αρχαίων Ελλήνων. «Η Ελλάδα με 6.000 είδη φυτών είναι σχετικά με την έκτασή της η πιο φυτοπλουσιοπάροχη χώρα στην Ευρώπη», λέει στα «ΝΕΑ» ο 91χρονος σήμερα ερευνητής, σε άπταιστα ελληνικά (!), που εδώ και τέσσερις δεκαετίες οργώνει την Ελλάδα με μοναδικό στόχο να ταυτίσει τα φυτά που συναντά στις αρχαίες πηγές - από τον Όμηρο έως το Θεόφραστο και το Γαληνό- με εκείνα που επέζησαν στην ελληνική γη. «Δεν ήταν εύκολο, καθώς καθημερινά όλο και χάνονται κάποια είδη, αν και υπάρχουν ορισμένα που έχουν αντέξει 15.000 χρόνια», εξηγεί ο ερευνητής, ο οποίος έχει ανακαλύψει ώς και ένα είδος Οροβάγχης που πήρε τιμητικά το όνομά του (Οrobanche baumanniorum). Στις περισσότερες από τις 80 φωτογραφίες που για πρώτη φορά βγάζει από το αρχείο του ο Έλμουτ Μπάουμαν - φτάνουν τις 20.000 διαφάνειες που αυτή τη στιγμή ψηφιοποιούνται στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, όπου τις έχει δωρίσει- οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να μάθουν πως με το λυχαναράκι «γιατρεύονταν καρκινώματα και εγκαύματα», πως με ρόφημα από πλευριτόχορτο αντιμετωπιζόταν ο ίκτερος και και πως το λάδανο, το ρετσίνι της κρητικής λαδανιάς ζυμωμένο με ροδοαλοιφή και κρασί, έδινε ένα μείγμα αποτελεσματικό κατά της τριχόπτωσης! Πόσο κοντά στην επιστημονική αλήθεια είναι όλα αυτά; «Γενικώς τόσο οι βοτανολόγοι όσο και οι αρχαιολόγοι έχουν αποδεχτεί τα αποτελέσματα της έρευνάς μου με κάποιες διορθώσεις», λέει ο κ. Μπάουμαν, που παραδέχεται ότι έχει χρησιμοποιήσει κατά περίπτωση και φαντασία για να ανασυνθέσει το παρελθόν της ελληνικής χλωρίδας

ΤΑ NΕΑ Τα ταξίδια των (ελληνικών) φυτών στον κόσμο.

Αρ.Φύλλου:17341 .

Απόσπασμα.

«Ιστορίες για πειρατές που άφησαν τα όπλα για να γίνουν... συλλέκτες φυτών, ταξίδια δύσκολα, επιθέσεις και ληστρικές επιδρομές, άγρια τελετουργικά στα νησιά των Κυκλάδων σημάδεψαν το ταξίδι των φυτών από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα προς τους κήπους της Δυτικής Ευρώπης. Ο Σκωτσέζος βοτανολόγος Ντέιβιντ Στούαρτ μας «ταξιδεύει» στις περιπέτειες φυτών και ανθρώπων ανά τους αιώνες. Ο Σκωτσέζος βοτανολόγος Ντέιβιντ Στούαρτ μας συστήνει εξερευνητές συχνά παράξενους και ιδιότροπους και φυτά που δεν θα είχε γνωρίσει ποτέ η Ευρώπη αν εκείνοι δεν είχαν κάποια δόση... τρέλας και αγάπη για την περιπέτεια Στα ίχνη του Διοσκουρίδη .Όλα ξεκίνησαν γύρω στο 1540, ότανο πρέσβης που έστειλε η Βιέννη στην Κωνσταντινούπολη ανακάλυψε ένα σκωροφαγωμένο αντίγραφο του βιβλίου του Διοσκουρίδη «De Materia Medica». Τα φυτά που περιέγραφε ο Διοσκουρίδης και οι θεραπευτικές τους ιδιότητες ήταν αυτό ακριβώς που αναζητούσαν οι Ευρωπαίοι γιατροί του 16ου αιώνα. «Το βιβλίο μεταφράστηκε και κυκλοφόρησε πολύ γρήγορα», σημειώνει ο Ντέιβιντ Στούαρτ, «όμως οι γιατροί της εποχής ήθελαν να δουν από κοντά τα φυτά που χρησιμοποιούσε ο Έλληνας στρατιωτικός και γιατρός γύρω στο 60 μ.Χ.Ο Piere Belon ένας Γάλλος γιατρός που, όπως όλοι οι συνάδελφοί του της εποχής, ήταν και βοτανολόγος, ήταν αυτός που έδωσε το παράδειγμα στους μετέπειτα... ταξιδευτές - βοτανολόγους, ένας από τους πρώτους συλλέκτες φυτών τον οποίο μιμήθηκαν πολλοί στα χρόνια που ακολούθησαν». Ακούραστο πνεύμα και με βαθιά αγάπη για τα ταξίδια, ο Belon σάλπαρε από τη Βενετία, το 1547, με στόχο να εντοπίσει τα φυτά του Διοσκουρίδη. Έφτασε στις Κρήτη, και στα απομνημονεύματά του περιγράφει με ενθουσιασμό πολλά καινούργια είδη φυτών που ανακάλυψε: μεταξύ αυτών τη λευκή πικροδάφνη (ή ροδοδάφνη - Nerium oleander), την οποία ο Διοσκουρίδης ονομάζει «νήριον» και ένα είδος λαδανιάς, τον Κίστο τον λαδανοφόρο (Cistus ladanifer), ένα φυτό που δίνει μεγάλα λευκά άνθη με μια σκούρα κόκκινη κηλίδα στο εσωτερικό κάθε πετάλου τους. Στην Κρήτη παράγουν από αυτό μια αρωματική ρητίνη, που ονομάζεται λάδανο» λάδανο των Κρητικών το έφερε στις χώρες της Βόρειας Ευρώπης ο Piere Belon, γύρω στα 1547.